ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΜΝΗΜΕΣ... ΠΑΛΑΙΟ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ


Και ξεκινάμε παρέα ένα ταξίδι, μια νέα περιπέτεια στο παρελθόν, ..στην χώρα των τεχνών, του πολιτισμού, της μουσικής και πολλών άλλων ακόμη...

Μια βόλτα στον εντυπωσιακό, υποβλητικό χώρο του Παλαιού Ελαιουργείου της Ελευσίνας πριν μερικά χρόνια, με δυο καλούς μου φίλους, καθώς και η αγάπη μου για τα παλιά βιομηχανικά κτήρια με οδήγησε στο να αφιερώσω αυτές τις γραμμές στον χώρο αυτο..

Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας, αναδρομή στο παρελθόν...


Ελαιουργείο Σαπωνοποιείο Χαρίλαος Κανελλόπουλος

Το σημερινό ερειπωμένο βιομηχανικό κέλυφος των 17.705 τμ υπήρξε ένας ζωντανός και ακμαίος βιομηχανικός χώρος. Από την ίδρυσή του, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, που έκλεισε, διαδραματισε σημαντικό ρόλο στην εκβιομηχάνιση της Ελευσίνας και της Ελλάδας συνολικά. 

Το Ελαιουργείο- Σαπωνοποιείο, "Χαρίλαος και Ράλλης" κατασκευάστηκε το 1872 στο δυτικό τμήμα της ακτής, δίπλα στις αρχαιότητες με αρχική ισχύ 30 ίππων. Ιδρύθηκε από τους αδελφούς Λύσανδρο και Εμμανουήλ Χαριλάου, μεγαλοεπιχειρηματίες που έφτασαν από το Γαλάτσι της Ρουμανίας στην Ελευσίνα, οδηγημένοι από την λειτουργία κάποιων οικιακών βιοτεχνιών σαπουνιού. Συνεταιρίστηκαν με τον πανίσχυρο τότε ελληνικό εμπορικό οίκο Ράλλη. Μελετητής και κατασκευαστής ήταν η εταιρεία Α.Δ Ζαχαρίου & Σία. Λειτούργησε αρχικά ως μια μικρή βιομηχανική μονάδα με Γάλλο επιστάτη - διευθυντή που έφερε την προηγμένη τεχνολογία της πατρίδας του. Η επιχείρηση συμμετείχε το 1878 στη Διεθνή Έκθεση των Παρισίων όπου και διακρίθηκε βραβευόμενη με το χάλκινο μετάλλιο για το ελαιόλαδο της.




Ως πηγή ενέργειας χρησιμοποιούσε τον ατμό και ως πρώτες ύλες πυρήνες ελαιοκάρπου και άλλες πρώτες ύλες. Το προϊόν μεταφερόταν πολύ εύκολα με πλοία ως την Πάτρα, την Σύρο και τον Πειραιά, η παραγωγή έφτανε τις 600.000 τόνους - από τους οποίους οι 175.000 εξάγονταν σε χώρες της Μεσογείου - και ο "Σάπων Ελευσίνος" τα χρόνια εκείνα συναγωνιζόταν τον γαλλικό. 

Το 1892 ο Επαμεινώνδας Χαρίλαος, χημικός με σπουδές σε Γαλλία και Γερμανία, συνεταιρίζεται με τον επίσης χημικό Νικόλαο Κανελλόπουλο και αγοράζουν το σαπωνοποιείο της Ελευσίνας, το οποίο έκτοτε μετονομάστηκε σε "Ε. Χαρίλαος-Ν.Κανελλόπουλος". 

Το εργοστάσιο, που όταν πρωτολειτούργησε είχε 20 εργάτες, έφτασε στα 1900 να απασχολεί 90 ( από τους οποίους 10 γυναίκες) και το 1928 περί τους 250. Μεταπολεμικά ήταν το μεγαλύτερο των Βαλκανίων του είδους του. Καταλάμβανε χώρο 19.822 τετραγωνικών μέτρων. Το εργοστάσιο απορροφά σε τρία μόλις χρόνια 30.000 τόννους αλάτι των Αλυκών Αναβύσσου που τους χορηγείται με διάταγμα του 1896. Η άνοδος και η πρόοδος του είναι αλματώδης.


Η επέκταση είναι αναπόφευκτη. Με βάση το Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως της 30ης Μαϊου 1925, γίνεται αναγκαστική απαλλοτρίωση τριών οικοπέδων εφαπτόμενων με το εργοστάσιο συνολικού εμβαδού ενός περίπου στρέμματος. Βλέπουμε δηλαδή οτι η εταιρεία σιγα σιγά επεκτεινόταν αυξάνοντας και το εμβαδόν και τις μηχανικές της δυνατότητες. Στο περιοδικό ΕΡΓΑ και σε τεύχη του 1928 και του 1929 διαβάζουμε για τον εκσυγχρονισμό του εργοστασίου με νέα μηχανήματα όπως τον νέο μύλο βαμβακόπηττας μάρκας Excelsior, τον ατμολέβητα υψηλής πιέσεως καθώς και την μηχανή αποσμήσεως ελαίου. Οι επενδύσεις για νέα τεχνολογία συνεχίσθηκαν με γρήγορο ρυθμό μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1950.

Τα προϊόντα που παρήγαγε ήταν πυρηνέλαια, σάπωνες, γλυκερίνη, λινέλαιο, βαμβακέλαια, λινάλευρα, κ.α. Η συσκευασία ειδικά των σαπουνιών ήταν πολυτελείας διότι ήταν υψηλής ποιότητος και είχε μεγάλες εξαγωγές οπότε συναγωνίζονταν αντίστοιχα ευρωπαϊκά. Ειδικότερα για την παραγωγή κικινέλαιου ήταν το μόνο εργοσάσιο στην Ελλάδα το οποίο ασχολούνταν με αυτή και παρήγαγε το 1949, 15 τόννους, το 1952 33 τοννους. Ενώ το 1954 η παραγωγή εκτοξεύθηκε στους 120 τόννους.

Στην διάρκεια της Γερμανικής κατοχήςτο εργοστάσιο συνέχισε την λειτουργία του αλλά με μειωμένο προσωπικό υπό τον απόλυτο έλεγχο των αρχών κατοχής. Η λειτουργία του σταμάτησε στη δεκαετία του 1960.




Χαρίλαος Επαμεινώνδας

Από τους μεγάλους βασικούς παράγοντες της οικονομικής ανάπτυξης, όχι μόνο της Αθήνας αλλά και της χώρας. Γεννήθηκε στο Γαλάτσι της Ρουμανίας το 1874. Ο πατέρας του μετοίκησε στην Αθήνα το 1879. Ο Επαμεινώνδας πήγε σχολείο στην Αθήνα και φοίτησε στο λύκειο Σιμοπούλου και στο γυμνάσιο Νεαπόλεως. Σπούδασε στην Νομική Σχολή του Εθνικού Πανεπιστημιόυ, ενώ δούλευε υπάλληλος σε ηλικία 17 ετών στην Τράπεζα της Βιομηχανικής Πίστεως της Ελλάδας. Αργότερα σπουδάζει στα πανεπιστήμια της Γαλλίας, Γερμανίας και Βελγίου. Ο εύπορος τότε πατέρας του έχασε όλη του την περιουσία την εποχή της μεγάλης πτώσεως των μετοχών του Λαυρίου. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα συνεταιρίζεται με τον Νικόλαο Κανελλόπουλο και ιδρύουν την εταιρεία "Ε. Χαρίαλος και Ν. Κανελλόπυλος" με αντικείμενο την βιομηχανία σάπωνος και την ελαιουργεία. Αναδιοργανώνουν το εργοστάσιο της Ελευσίνας.




Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας, σήμερα....

Τα Αισχύλεια που διοργανώνει ο Δήμος Ελευσίνας, εδώ και τέσσερις δεκαετίες, περιλαμβάνουν εκδηλώσεις θεατρικές, μουσικές, κινηματρογραφικές και εικαστικές καθώς στόχος του φεστιβάλ είναι να αγκαλιάσει και να προβάλλει όλες τις μορφές της τέχνης στις πιο ευγενικές τους μορφές. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται στο ανακαινισμένο και διευρυμένο Παλαιό Ελαιουργείο.

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε οτι το Φεστιβάλ έλαβε μια σημαντική διάκριση και αναγνώριση, καθώς μπήκε στην λίστα με τα τιμώμενα καλύτερα Φεστιβάλ της Ευρώπης και του απονεμήθηκε το λογότυπο της EFFE για το 2015-2016, ένα σημαντικό γεγονός που εντάσσει τα "ΑΙΣΧΥΛΕΙΑ", σε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο Φεστιβάλ, το διεθνοποιεί ακόμα περισσότερο και κάνει πιο ισχυρή την υποψηφιότητά του για την διεκδίκηση και την κατάκτηση του τίτλου της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2021.


Αισχύλεια 2010.


Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας.





Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας, Αισχύλεια 2009.

Στήβεν Αντωνάκος, έργο "The Search", Παλαιό Ελαιουργείο Ελευσίνας, Αισχύλεια 2011


Επιμέλεια: 
Μιρέλλα Μάνωλα


Πηγες:
http://xronikotiseleusinas.blogspot.gr
http://www.liveinspector.gr
http://aisxylia.gr
http://www.kathimerini.gr
http://floroieikastikoi.blogspot.gr