Frida Kahlo Μια 'περίεργη' γυναίκα, μια μοναδική προσωπικότητα


Η ζωγράφος που έγραψε με το πινέλο της την αυτοβιογραφία της

Μια ζωή πολυτάραχη αλλά και πολύχρωμη, μια ζωή όπου εναλλάσσονταν ή μάλλον συνυπήρχαν ο πόνος και η δημιουργία, μια ζωή σαν σενάριο από ταινία, με τους τίτλους τέλους να πέφτουν στις 13 Ιουλίου του 1954, 59 χρόνια πριν από σήμερα.

Αυτή ήταν η ζωή της Frida Kahlo, που υπήρξε μια πραγματική ηρωίδα, μια εντυπωσιακή προσωπικότητα και μια από τις σημαντικότερες γυναίκες καλλιτέχνες του 20ου αιώνα.


Γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου του 1907 στο Coyoacan, προάστιο της Πόλης του Μεξικού. Ο πατέρας της ήταν ουγγρο-εβραϊκής καταγωγής και η μητέρα της ισπανο-μεξικανή με ινδιάνικες ρίζες.

Δυο ατυχίες σημάδεψαν από νωρίς το σώμα της και τη ζωή της: η ασθένεια της πολιομυελίτιδας που πέρασε σε μικρή ηλικία και ένα παραλίγο θανατηφόρο τροχαίο ατύχημα στα 18 της χρόνια. Το αποτέλεσμα ήταν πολλαπλά κατάγματα, αμέτρητες εγχειρήσεις και ένας χρόνος καθήλωσης στο κρεβάτι, κάτι που έγινε η αφορμή να αρχίσει συστηματικά να ζωγραφίζει.


Ένα δεύτερο και πολύ σοβαρότερο, όπως έλεγε η ίδια, “ατύχημα”, ήταν η γνωριμία της με τον διάσημο μεξικανό τοιχογράφο Diego Rivera, τον οποίο παντρεύτηκε το 1929.

Η σχέση τους αποτέλεσε για την ίδια κίνητρο για να κυνηγήσει την αγάπη της για τη ζωγραφική, από την άλλη όμως της έδωσε “τροφή” για δημιουργία μέσα από πολύ συναισθηματικό πόνο, μέσα από εντάσεις, απιστίες, χωρισμούς και επανασυνδέσεις.

  

Ανάμεσα στα 143 έργα που δημιούργησε η Φρίντα, τα 55 είναι αυτοπροσωπογραφίες. Ο λόγος απλός, όπως είπε η ίδια: “γιατί είμαι τόσο συχνά μόνη, γιατί είμαι το θέμα που γνωρίζω καλύτερα”.

Η αρχή έγινε στο κρεβάτι, αναρρώνοντας από το ατύχημα, ζωγραφίζοντας τον εαυτό της με τη βοήθεια ενός καθρέφτη. Από εκεί και πέρα τα πορτρέτα της ακολουθούν την πορεία της ζωής της, τα γεγονότα που τη σημάδεψαν, τις ψυχολογικές της διακυμάνσεις.

Όλα αυτά όμως δεν αντανακλώνται στο βλέμμα και τη στάση της, που παραμένουν ουδέτερα, δυνατά και διαπεραστικά. Ένα στεφάνι από αγκάθια, μια εκτεθειμένη καρδιά, δάκρυα που πέφτουν από τα μάτια χωρίς να αλλάζουν το βλέμμα, φανερώνουν τον πόνο της. Η φιγούρα του Diego εμφανίζεται στο μέτωπό της δείχνοντας ότι κυριαρχεί στη σκέψη της.

  

Σε πολλά από τα έργα της κυριαρχούν στοιχεία και μοτίβα της μεξικάνικης τέχνης και κουλτούρας, ιδιαίτερα της προκολομβιανής περιόδου. Η Frida και ο Diego είναι λάτρεις της, συλλέγουν αγαλματίδια, μάσκες, κοσμήματα και άλλα αντικείμενα, τα οποία πολύ συχνά παίρνουν μια θέση στους πίνακες.

Η μεξικανική ταυτότητα είναι γενικά πολύ ισχυρή τόσο στα έργα της Frida όσο και στην ίδια της την παρουσία. Αντανακλάται στα πολύχρωμα φορέματά της και στο πλέξιμο των μαλλιών της με τα λουλούδια.

Στα έντονα χρώματα που χρησιμοποιεί, τις εικόνες της φύσης που απεικονίζει αλλά και στις αλληγορίες του θανάτου που έχουν ιδιαίτερη θέση στην μεξικανική κουλτούρα. Έτσι το στυλ της ζωγραφικής της, αφού για ένα διάστημα είχε έντονες ευρωπαϊκές επιρροές, εξελίσσεται τελικά σε ένα φολκλορικό στυλ που ονομάστηκε “μεξικανισμός”


Εκτός από τα καθαρά πορτρέτα, η Frida δημιουργεί έντονα περιγραφικούς πίνακες που αντιστοιχούν σε κρίσιμες στιγμές της ζωής της. Η μετάβασή τους στις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω δουλειάς του Diego, οι προσπάθειές της να αποκτήσει παιδί και οι αποβολές λόγω της κακής σωματικής της κατάστασης, η πίκρα και η απογοήτευση από την προδοσία του συζύγου της, εικονίζονται σε αρχικά έργα με στοιχεία ρεαλισμού και στη συνέχεια με έντονους συμβολισμούς και στοιχεία ονείρου- κάτι που οδηγεί τον Andre Breton να την εντάξει στο κίνημα του σουρεαλισμού.

Η ίδια όμως αρνείται το χαρακτηρισμό λέγοντας ότι ποτέ δεν ζωγράφισε όνειρα, αλλά τη δική της πραγματικότητα. Το πιο χαρακτηριστικό από αυτά τα έργα είναι μια σύνθεση όπου φαίνονται οι άκρες των ποδιών της στη μπανιέρα και μέσα στο νερό μια σειρά από εικόνες από το παρόν και το παρελθόν της, τη ζωή και το θάνατο.

 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι “νεκρές φύσεις”, ένα μεγάλο επίσης κομμάτι του έργου της Frida Kahlo. Σε αυτά τα έργα βρίσκει έκφραση και η έντονη σεξουαλικότητά της, με αναφορές άλλοτε ήπιες και άλλοτε πιο έντονες, με τα φρούτα και τα λουλούδια που εικονίζονται να παίρνουν τη μορφή γεννητικών οργάνων.

Και από εδώ δεν λείπουν οι αλληγορίες για τη ζωή και το θάνατο, θέμα που πάντα την απασχολεί. Τα τελευταία χρόνια οι “νεκρές φύσεις” της Frida αποκτούν πιο “πολιτικό” περιεχόμενο. Στη σύνθεση προστίθεται συχνά ένα πουλί και η σημαία του Μεξικού.

Τα χρώματα είναι ζωντανά αλλά η πιο απλή τεχνική της φανερώνει την επίδραση των φαρμάκων που παίρνει για τους πόνους.



Τελικά, όπως είπε ένας μεξικανός κριτικός τέχνης για τη Frida το 1954: “Είναι αδύνατο να ξεχωρίσεις τη ζωή από τη δουλειά αυτού του εξαιρετικού προσώπου. Οι πίνακές της είναι η αυτοβιογραφία της”. Και ήταν πράγματι ένα εξαιρετικό άτομο, για το έργο της και πέρα από αυτό.

Μια περίεργη, πληθωρική προσωπικότητα, που ντυνόταν με παραδοσιακές φορεσιές, τόνιζε τα σμιχτά φρύδια και το μουστάκι της, έπινε, κάπνιζε και συμπεριφερόταν σαν άνδρας. Δραστηριοποιούνταν πολιτικά και συμμετείχε σε διαδηλώσεις. Συναναστρεφόταν ποιητές, καλλιτέχνες και φιλοσόφους όπως ο Νερούδα και ο Τρότσκυ, ενώ πολλοί υπήρξαν εραστές της, άντρες αλλά και γυναίκες.

Εντυπωσίασε τον Μπρετόν αλλά και τον Πικάσο, ενώ η ίδια δεν αναγνώριζε την αξία της ως καλλιτέχνης και έλεγε ότι ζωγραφίζει απλά γιατί το έχει ανάγκη. Δεν άφηνε το τσακισμένο σώμα της να στέκεται εμπόδιο στο να ζει. “Πόδια, τι σας χρειάζομαι όταν έχω φτερά για να πετάξω;”






Πέταξε, τελικά, σε ηλικία 47 χρονών, ένα καλοκαιρινό βράδυ. Λίγες μέρες πριν είχε γράψει στο ημερολόγιό της: “Εύχομαι το τέλος να είναι χαρούμενο και εύχομαι να μην ξαναγυρίσω. Frida”

κείμενο  εύη μούρνου